ทรัพยากรธรรมชาติ
ทรัพยากรน้ำ
  1. น้ำบนผิวดิน ภาคเหนือเป็นภาคที่เต็มไปด้วยภูเขาและที่สูง จึงเป็นบริเวณที่มีปริมาณฝนสูง มีน้ำอุดมสมบูรณ์ แห่งต้นน้ำลำธารของภาคเหนือเป็นแหล่งน้ำ ที่ไหลลงสู่ลุ่มน้ำตอนล่างในบริเวณตอนล่างในบริเวณที่ราบภาคกลางซึ่งน่าจะมีน้ำใช้ตลอปี แต่เนื่องจากจากการหักล้างทำลายป่าไม้ที่ดำเนินไปอย่างรวดเร็วในระยะหลัง ๆ นี้ ทำให้แหล่งน้ำที่เคยมีป่าไม้ดูดซับน้ำไว้ หรือแหล่งน้ำตกตามที่สูฃต่าง ๆ มีปริมาณน้ำน้อยลงไปมาก จนอ่างเก็บน้ำของเขื่อนที่สร้างขึ้นในภาคเหนือกักเก็บน้ำไว้ได้น้อย บางปีมีปริมาณน้ำที่กักเก็บต่ำกว่าระดับน้ำที่ควรกักไว้สำหรับใช้ประโยชน์ จึงก่อให้เกิดปัญหาอย่างมาก เช่น เกิดปัญหาความแห้งแล้ง ปัญหาน้ำท่วมในฤดูน้ำหลาก รวมทั้งการขาดแคลนน้ำที่จะนำมาใช้ในกิจกรรมไฟฟ้าพลังน้ำและการชลประทาน
  2. น้ำใต้ดิน ภาคเหนือมีน้ำใต้ดินค่อนข้างสมบูรณ์ โดยเฉพาะแอ่งเชียงใหม่ มีน้ำใต้ดินในรูปของน้ำบ่อและน้ำบาดาลอยู่มาก สามารถนำน้ำออกมาใช้ได้ตลอดทั้งปี เช่น อ.สันกำแพงและ อ.สารภี ใน จ.เชียงใหม่ และ อ.ป่าซาง จ.ลำพูน จากการสำรวจปรากฏว่าน้ำบาดาลที่เจาะนั้นให้ปริมาณสูงมาก ประมาณ 500-1,000 แกลลอนต่อ นาที เป็นน้ำจืดใช้ในการบริโภค และเพาะปลูกได้ นอกจากนี้ยังมีในบริเวณอื่น ๆ ที่เป็นแหล่งน้ำบาดาล คือ แอ่งเชียงราย ลำปาง แพร่ เป็นต้น แต่การขุดเจาะน้ำบาดาล ในบริเวณภูเขาจะเจาะเพื่อนำมาใช้ลำบากกว่าบริเวณที่ราบ
   
ทรัพยากรป่าไม้และพืชพรรณธรรมชาติ
  จังหวัดที่มีป่าไม้มากที่สุดของภาคเหนือคือ จ.เชียงใหม่ 14,060 ตร.กม รองลงมาคือ จ.แม่ฮ่องสอน 8,763 ตร.กม จังหวัดที่มีป่าไม้หนา แน่นที่สุดคือ จ.เชียงใหม่ ( ร้อยละ 70.0 ของพื้นที่จังหวัด) จังหวัดที่มีป่าไม้เบาบางที่สุดคือ จ.เชียงราย (ร้อยละ 32.7 ของพื้นที่จังหวัด) ป่าไม้ใน ภาคเหนืออาจจำแนกตามลักษณะ ของพืชพรรณ ที่ขึ้นได้ดังนี้
  1.ป่าเบญจพรรณ หรือเรียกว่า " ป่าผสมผลัดใบ" หรือ "ป่าโปร่งผสม" มีถึงร้อยละ 46 ของพื้นที่ป่าไม้ทั้งหมดของภาคเหรือ ป่าเบญจ พรรณที่มีไม้สักขึ้นอยู่ทั่วไป เรียกว่า "ป่าสัก" ซึ่งมีอยู่ในทุกจังหวัดของภาคเหนือ (และรองลงมาถึงตากและกาญจนบุรี) ถ้าเป็นที่ราบหรือบริเวณเชิง เขาที่มีดินค่อนข้างแห้งหรือเป็นดินกรวดลูกรัง จะมีป่าแดงหรือป่าแพะ
  2.ป่าดิบ ในภาคเหนือมีป่าดิบแล้ง พบตามที่ลุ่มชื้น ริมห้วย ลำธารและตามริมแม่น้ำใหญ่จนถึงระดับสูง 1,000 เมตรเหนือระดับน้ำทะเลและมี ป่าดิบเขาใน ประเทศไทยมีอยู่ในภาคเหนือ ที่ระดับสูงกว่า 1,000 เมตรจากระดับน้ำทะเลขึ้นไป มีไม้จำปีและไม้เมืองหนาวขึ้นอยู่ทั่วไป เป็นพื้นที่ ๆ ถูก ถากถางเพื่อทำไร่เลื่อนลอย ซึ่งปัจจุบันได้มีการส่งเสริมการปลูกผักและผลไม้เมืองหนาว และให้ชาวไทยภูเขาทำการเกษตรอยู่กับที่
  3.ป่าสนเขา ส่วนใหญ่พบอยู่บนเขาที่สูงเหนือระดับน้ำทะเลตั้งแต่ 700 เมตรขึ้นไป ป่าสนที่ปรากฏอยู่ในภาคเหนือนั้น มีทั้งที่ขึ้นปะปนอยู่กับไม้ ชนิดอื่น เช่น รัง เต็ง เหียง พลวง หรือขึ้นเป็นป่าสนล้วน
         
แม่น้ำ
  แม่น้ำสายสำคัญในภาคเหนือ แบ่งออกเป็น 3 พวก ได้แก่      
  1. พวกที่ไหลจากเหนือลงใต้ ได้แก่ แม่น้ำปิง แม่น้ำแจ่ม แม่น้ำตื่น แม่น้ำงัด แม่น้ำกวง แม่น้ำทา แม่น้ำวัง แม่น้ำจาง แม่น้ำยม แม่น้ำน่าน และแม่น้ำปาด
  2. พวกที่ไหลจากใต้ขึ้นเหนือ ได้แก่ แม่น้ำอิง แม่น้ำลาว แม่น้ำกก แม่น้ำจัน และแม่น้ำลี้
  3. พวกที่ไหลไปลงทางด้านพม่า ได้แก่ แม่น้ำเมย แม่น้ำยวม และแม่น้ำปาย ซึ่งไหลบรรจบกับแม่น้ำสาละวิน
  ลักษณะนิสัยของชาวเหนือสังเกตได้จากภาษาพูด ซึ่งเป็นภาษาไทยท้องถิ่นที่มีความไพเราะอ่อนหวาน แสดงถึงความ สุภาพอ่อนโยนในจิตใจ ความโอบอ้อมอารี และความเป็นมิตร งานหัตถกรรมมากมายที่สร้างสรรค์เป็นข้าวของเครื่องใช้ และของที่ระลึกที่ได้รับความนิยมจนกลายเป็นสินค้าส่งออกที่นำรายได้เข้าประเทศนั้น ก็เป็นสิ่งหนึ่งที่สามารถบ่งบอกความ เป็นชาวไทยภาคเหนือได้เป็นอย่างดี
         
ทรัพยากรสัตว์ป่า
  ภาคเหนือเป็นภาคที่เคยอุดมสมบูรณ์ด้วยป่าไม้และมีสัตว์ป่านานาชนิดอาศัยอยู่มาก ในปัจจุบันนี้ป่าไม้ถูกทำลายลง จำนวนสัตว์ป่าก็ลดน้อยลงด้วย สัตว์ที่ยัง มีปรากฏถ้าแบ่งตามประเภทของสัตว์ป่าก็มีอยู่หลายชนิดได้แก่ สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม เช่น ลิง ค่างและชะนี สัตว์กีบ เช่น หมูป่ากวาง เลียงผาและสัตว์กินเนื้อเป็นอาหาร เช่น หมี เสือ หมีควายหรือหมีดำ ซึ่งสัตว์เหล่านี้อาศัยอยู่ในบริเวณภูเขาสูงและหุบเขา ส่วนพวกสัตว์ที่ยังมีอยู่มาก ได้แก่ พวกแมลง นก ผีเสื้อประเภทต่าง ๆ และสัตว์เลื้อยคลาน พบในเขตป่าดิบขึ้นตามแม่น้ำลำห้วย เนื่องจากในภาคเหนือไม่มีแม่น้ำลำคลองมากเท่ากับภาคกลาง จึงไม่มีสัตว์น้ำมากนักมีแต่สัตว์น้ำที่อาศัยอยู่ ตามลำห้วย เช่น กุ้ง ปู ตามแถบภูเขาสัตว์ป่าประเภทต่าง ๆ ก็ลดจำนวนลง โดยเฉพาะสัตว์ป่าที่มีขนาดใหญ่ เช่น หมี เสือ ควายป่า เป็นต้น
         
ทรัพยากรแร่ธาตุ
  ภาคเหนือเป็นภาคที่อุดมด้วยทรัพยากรแร่ธาตุภาคหนึ่งของประเทศไทย เพราะมีภูมิประเทศที่มีโครงสร้างเป็นภูเขา เนินเขาและแอ่งแผ่นดินในยุคกลางเก่า กลางใหม่ ที่บริเวณตอนกลางที่ผ่านการสุกกร่อนและมีการเปลี่ยนแปลงของแผ่นดิน โดยเฉพาะภูเขาทางตะวันตกที่เป็นแนวของทิวเขา อุดมด้วยแร่โลหะ แร่อโลหะและแร่เชื้อเพลิง
  แร่โลหะ ที่สำคัญที่พบตามภูเขาหินแกรนิตในภาคเหนือ ได้แก่
  1.แร่ดีบุก แหล่งแร่ดีบุกที่พบในภาคเหนือ อยู่ในเขตภูเขาของจังหวัดที่อยู่ทางเหนือและทางภาคตะวันตกของภาค คือ จ. แม่ฮ่องสอน จ.เชียงใหม่ จ.ลำปาง จ.เชียงราย แต่มีปริมาณการผลิตไม่มากเท่ากับแหล่งดีบุกสำคัญทางภาคใต้
  2.ทังสเตนหรือวุลแฟรม ที่พบมากในภาคเหนือคือแหล่งแร่ซีไรท์ เป็นแร่ที่สำคัญทางเศรษฐกิจการค้าและยุทธปัจจัยสำคัญ มีการทำเหมืองที่ อ.ดอยหมอก อ.เวียงป่าเป้า จ.เชียงราย และพบแถบภูเขาสูงในเขต จ.แม่ฮ่องสอนมีเหมืองดำเนินการผลิตถึง 10 เหมือง ที่สำคัญคือเหมืองที่ อ.แม่ลาน้อย เหมืองห้วยหลวง และเหมืองแม่สะเรียง ทางด้านตะวันตกของลุ่งน้ำยวม
  3.ตะกั่วและสังกะสี แร่ตะกั่วและสังกะสีมักจะเกิดร่วมกันแต่ที่พบยังมีปริมาณน้อย ไม่เพียงพอที่จะนำมาใช้ในเชิงพาณิชย์เหมือนที่พบในภาคตะวันตก ในภาคเหนือมีแหล่งแร่ตะกั่วและสังกะสีในแถบ จ.แม่ฮ่องสอน จ.เชียงใหม่ จ.ลำปางและ จ.แพร่
  4.ทองแดง แหล่งแร่ทองแดงมีอยู่หลายแห่งของประเทศ แต่เป็นแหล่งแร่ที่มีมูลค่าทางเศรษฐกิจเพียงไม่กี่แห่ง บริเวณที่พบสำคัญได้แก่ในเขตจังหวัดทาง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เช่น จ.นครราชสีมา เลย แต่ที่ภาคเหนือพบในเขต จ.อุตรดิตถ์ จ.แพร่ จ.น่าน และ จ.ลำปาง
  5.เหล็ก แหล่งแร่เหล็กในประเทศไทยมีหลายแห่งเช่นกัน ทั้งที่กำลังมีการผลิตที่ผลิตหมดไปแล้ว แต่แหล่งที่น่าสนใจที่อาจมีค่าในอนาคต ได้แก่ที่ อ.ตาคลี จ.นครสวรรค์ ที่เขาทับควาย จ.ลพบุรี แหล่งภูยาง อ.เชียงคาน จ.เลย แหล่งอึมครึม จ.กาญจนบุรี ในภาคเหนือพบที่ อ. แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่ แหล่งเดิม อ.เถิน จ.ลำปาง
  6.แมงกานีส แหล่งแมงกานีสในภาคเหนือมีแหล่งผลิตที่สำคัญอยู่ในจ.ลำพูน จ.เชียงใหม่ จ.ลำปาง จ.แพร่ จ.เชียงรายและ จ.น่าน
  7.นิกเกิลและโครมียม พบที่ บ.ห้วยยาง อ.ท่าปลา จ.อุตรดิตถ์ นอกจากนี้ยังมีแร่โครไมต์ที่ให้โลหะโครเมียม ซึ่งเป็นแร่ผสมเหล็ก
  แร่อโลหะ ที่สำคัญที่พบในภาคเหนือ ได้แก่
  1.ฟลูออไรต์ แหล่งแร่ฟลูออไรต์ที่สำคัญของประเทศพบในภาคเหนือและภาคตะวันตก ได้แก่ ที่ อ.บ้านโฮ่ง อ.ป่าซาง จ.ลำพูน อ.ฝาง .แม่แจ่ม อ.ฮอด อ.อมก๋อย จ.เชียงใหม่ อ.แม่สะเรียง จ.แม่ฮ่องสอน นอกจากนี้ก็มีที่ภาคตะวันตกแภาคใต้ของไทยอีกด้วย
  2.แบไรต์ แหล่งแร่แบไรต์ที่สำคัญ นอกจากจะมีมากในภาคใต้ที่บริเวณเขาหลวง จ.นครศรีธรรมราชและใน จ.สุราษฎร์ธานีแล้ว ยังมีแหล่งสำคัญในภาคเหนืออีกที่ บริเวณภูไม้ตอง อ.ดอยเต่า อ.ฮอด จ.เชียงใหม่ นอกจากนี้ยังมีใน จ.แม่ฮ่องสอน จ.ลำพูน ลำปางอุตรดิตถ์ เชียงรายและแพร่
  3.ยิปซัม แหล่งยิปซัมที่สำคัญมีที่ จ.นครสวรรค์และพิจิตร ในภาคเหนือได้แก่ แหล่งแม่เมาะ อ.แม่เมาะ จ.ลำปาง แหล่งแม่กั๊วะ อ.เกาะคา จ.ลำปาง และแหล่งสองห้อง อ.น้ำปาด จ.อุตรดิตถ์
  4.ฟอสเฟต มีแหล่งเล็ก ๆ อยู่ที่ ต.นาแก้ว อ.เกาะคา จ.ลำปาง
  5.ดินขาวหรือดินเกาลิน ได้มีการพบและผลิตดินขาวในหลายบริเวณทั้งภาคเหนือ ภาคกลางและภาคใต้ ในภาคเหนือมีแหล่งดินขาวที่ อ.แจ้ห่ม จ.ลำปาง
นอกจากนี้ยังมีแร่อโลหะอื่น ๆ ที่พบในภาคเหนืออีกเช่น แร่หินม้าที่ จ.เชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน แร่ใยหินพบในจ.อุตรดิตถ์
  แร่เชื้อเพลิง ที่สำคัญทางเศรษฐกิจ คือมีกาารนำมาใช้เป็นเชื้อเพลิงสำคัญในโรงงานไฟฟ้า เครื่องจักรกล โรงงานอุตสาหกรรมเคมีภัณฑ์และในกิจการขนส่งต่าง ๆ เช่น ในเครื่องบิน รถยนต์ เรือยนต์ เป็นต้น
  1.หินน้ำมัน พบที่บ.ป่าคา อ.ลี้ จ.ลำพูน แต่ยังไม่ได้นำมาใช้ประโยชน์ในเชิงพาณิชย์ เนื่องจากการแยกน้ำมันออกจากหินน้ำมันต้องลงทุนสูง
  2.ปิโตรเลียม น้ำมันดิบ ก๊าซธรรมชาติเหลว พบที่ อ.ฝาง จ.เชียงใหม่ นำมาใช้เป็นน้ำมันหล่อลื่น น้ำมันดีเซลหมุนเร็วปานกลางและน้ำมันเตา
  3.ลิกไนต์ พบที่ อ.แม่เมาะ อ.แม่ทะ จ.ลำปาง ใช้เป็นเชื้อเพลิงในโรงงานบ่มยา โรงไฟฟ้า

Back